Voor de wijk Hattem Noord is in het kader van de voorbereiding op rioolvervanging onderzocht hoe een klimaatbestendig hemel- en grondwatersysteem kan worden gerealiseerd. De vervanging van het gemengde rioolstelsel biedt een kans om de wijk toekomstbestendig in te richten. De overstap naar een gescheiden stelsel brengt echter ook een extra wateropgave met zich mee. Daarnaast heeft het waterschap aangegeven dat aanvullende waterberging wenselijk is om wateroverlast stroomafwaarts te verminderen.
De mogelijkheden voor infiltratie en afvoer zijn sterk afhankelijk van de grondwaterstanden en de bodemopbouw. Daarom is eerst grondwateronderzoek uitgevoerd om de bodemopbouw en de fluctuaties in grondwater in kaart te brengen. Hieruit kwamen de volgende aandachtspunten naar voren:
- De bodemopbouw varieert binnen de wijk. In het westen bestaat de bodem vooral uit zand met goede infiltratiemogelijkheden, terwijl elders een kleilaag aanwezig is tot circa 4 meter diepte met daaronder zand.
- Door de nabijheid van de IJssel is de hydrologische situatie complex, maar infiltratie in de diepere zandlaag blijkt mogelijk zonder risico op grondwateroverlast.
- Het noordelijke deel van de wijk is sterk verhard, kent hoge parkeerdruk en weinig groen. Het zuidelijke deel is juist ruimer opgezet met meer groen en water.
- De gemeten grondwaterstanden zijn in de winter relatief hoog, wat relevant is omdat woningen uit de periode vóór 1992 gevoelig zijn voor grondwateroverlast.
Op basis van de ruimtelijke en hydrologische kenmerken zijn passende oplossingen verkend voor bovengrondse en ondergrondse berging en infiltratie. Daarbij is het type systeem afhankelijk van de beschikbare ruimte, bodemopbouw, grondwaterstanden en afstand tot oppervlaktewater.
De oplossingsrichtingen zijn uitgewerkt tot schetsniveau. In het westen ligt de nadruk op infiltratie in de zandbodem. In het oosten wordt gewerkt met een combinatie van drainage en hemelwaterafvoer (DT-stelsel), berging en vertraagde afvoer vanwege de kleilaag. In het zuiden ligt de focus op wadi’s, terwijl in het noorden vooral berging in het wegcunet wordt
toegepast. Langs watergangen kan hemelwater bovendien oppervlakkig via greppels worden afgevoerd.
Een samenhangend en toekomstbestendig systeem
Het resultaat is een flexibel en samenhangend watersysteem waarin hemelwater wordt vastgehouden, geborgen en vertraagd afgevoerd, terwijl hoge grondwaterstanden tegelijk worden verlaagd. Met maatwerk kan hiermee het dubbele van de oorspronkelijke wateropgave worden gerealiseerd, in een wijk die deels sterk versteend is, een dikke kleilaag kent en nabij de IJssel ligt. Hierdoor ontstaat extra zekerheid bij extreme neerslag en wordt de wijk beter bestand tegen de gevolgen van klimaatverandering. Het plan laat zien hoe een technische vervangingsopgave in bestaand stedelijk gebied kan worden benut om een wijk duurzaam en klimaatbestendig in te richten.